CEIP Condesa de Fenosa · Guía de ciclo · Matemáticas · 1º ciclo (1º e 2º)

Cara a onde teñen que ir, como mínimo, os nenos e nenas ao remate de 2º

Orientación común para que o profesorado do ciclo planifique co mesmo norte. Cada docente organiza a súa aula como considere; esta guía fixa o chan compartido: as aprendizaxes imprescindibles que ninguén debería deixar sen traballar, derivadas dos criterios de avaliación de 2º do Decreto 155/2022.

Que é

Unha guía para planificar o ciclo: que aprendizaxes son imprescindibles, como progresan de 1º a 2º e onde se poden observar.

Que non é

Non é un baremo de promoción. A decisión de permanencia é global e colexiada, e ten en conta moitos máis factores (D. 155/2022, art. 22).

Base legal

Criterios e contidos de 2º curso do anexo II do Decreto 155/2022, que son o referente da avaliación (art. 21.1).

Para que serve e en que se apoia

A norma pide coherencia dentro do ciclo e identifica unhas «aprendizaxes imprescindibles». Esta guía concreta ambas as cousas para Matemáticas.

Norma	Que di e que implica para esta guía
D. 155/2022, art. 21.1	Os referentes para a valoración do grao de adquisición das competencias clave e o logro dos obxectivos das áreas e da etapa na avaliación das áreas serán os criterios de avaliación que figuran no anexo II. → Cada imprescindible sae dun criterio, non dun tema.
D. 155/2022, art. 21.3	Cando o progreso non é o axeitado, as medidas de reforzo adóptanse tan axiña como se detecten as dificultades e diríxense a garantir a adquisición das aprendizaxes imprescindibles para continuar o proceso educativo. → É o termo legal que usa esta guía.
D. 155/2022, art. 14.1	A concreción curricular orienta o desenvolvemento do currículo para garantir a coherencia na actuación docente.
Orde 26/05/2023, art. 9	Os equipos de ciclo coordínanse para garantir a coherencia na actuación docente nos ciclos que conforman a etapa e fan seguimento das programacións cunha frecuencia mínima mensual.
D. 155/2022, art. 15.2.e	As programacións inclúen o grao mínimo de consecución. → Os mínimos de PROENS de 2º deberían ser coherentes con esta guía.
D. 155/2022, art. 22.4	Ao remate de 2º, informe final de ciclo co grao de adquisición das competencias clave e as medidas de reforzo para o ciclo seguinte. → A guía axuda a redactalo con criterios comúns.

Como está construída

Os criterios de Matemáticas de 2º son criterios de proceso que se repiten en todos os bloques: comprender a pregunta, empregar estratexias, explicar o proceso, recoñecer as matemáticas na vida cotiá. O «que» (números ata o 999, o reloxo, as figuras) está nos contidos. Por iso cada aprendizaxe imprescindible combina os tres elementos:

Criterio · que fai o alumno+ Contido · sobre que o fai+ Situación · onde se observa= Aprendizaxe imprescindible

«Os obxectivos de área avaliaranse a través da posta en acción de diversos contidos. Estes, entendidos como un medio, non como un fin, teñen conexións cos criterios de avaliación.»

Decreto 155/2022, anexo II, introdución da área de Matemáticas

As 6 aprendizaxes imprescindibles ao remate de 2º

Para cada unha: o desempeño, os criterios de 2º que a sosteñen (pasa o rato por riba para ler o texto literal), a progresión de 1º a 2º segundo os contidos do decreto, onde se pode observar e o chan mínimo ao que debería chegar todo o alumnado.

MAT-1C-01

O número ata o 999

Le, escribe, representa, compara e ordena números ata o 999 en situacións cotiás, e explica o valor de cada cifra (centenas, decenas e unidades) con material ou debuxo.

Criterios de 2º: CA1.3CA1.9
Progresión no ciclo: 1ºNúmeros ata o 99; base dez (decenas e unidades); ordinais ata o 5º.
→
2ºNúmeros ata o 999; centenas; composición e descomposición; ordinais ata o 10º.
Onde se observa: Prezos dunha tenda de aula, números de páxinas, entrevista breve con bloques multibase ou ábaco.
Chan mínimo: Le e escribe números de tres cifras e descompóñeos en centenas, decenas e unidades, con apoio de material se o precisa; ordena series curtas de números.

MAT-1C-02

Sumar e restar con sentido

Calcula sumas e restas ata o 999 en contextos significativos cunha estratexia fiable (mental, con material ou escrita) e explica como o fixo.

Criterios de 2º: CA1.4CA1.9
Progresión no ciclo: 1ºCálculo mental de sumas e restas ata o 99; relación suma-resta con material, de forma guiada.
→
2ºCálculo mental de sumas e restas ata o 999; uso da base dez nas operacións; calculadora para verificar.
Onde se observa: Rutinas de cálculo mental, tarefas de compra-venda, explicación oral dunha operación resolta.
Chan mínimo: Resolve sumas e restas con números de ata tres cifras cunha estratexia propia fiable, aínda que non sexa a máis rápida, e verbaliza os pasos.

O currículo fala de estratexias e de base dez, non do algoritmo «con levadas» como contido. O algoritmo escrito é unha estratexia máis, non o obxectivo.

MAT-1C-03

Resolver problemas dunha operación

Resolve problemas da vida cotiá de suma ou resta, incluídos os de diñeiro: comprende a pregunta, identifica os datos, representa a situación (material, debuxo ou esquema), resolve e comproba se a solución ten sentido.

Criterios de 2º: CA1.2CA1.3CA1.5CA2.3
Progresión no ciclo: 1ºProblemas de suma e resta guiados, con debuxos, material e dramatización; compra-venda en xogos de equipo.
→
2ºMáis autonomía no proceso; prezos reais e equivalencias de moedas e billetes; formula problemas propios.
Onde se observa: Problemas orais ou lidos en voz alta pola mestra, mercado de aula, escala de observación do proceso.
Chan mínimo: Ante un problema dunha soa operación, explica que se pregunta, escolle a operación e dá unha solución coherente co contexto, con apoio manipulativo ou gráfico se o precisa.

O enunciado pódese ler en voz alta. Aquí trabállase e obsérvase o razoamento matemático; a lectura ten os seus propios imprescindibles nas áreas de lingua.

MAT-1C-04

Medir

Mide e compara lonxitudes, masas e capacidades escollendo un instrumento axeitado (regra, cinta, balanza, xerra) e expresa o resultado coa unidade correcta (m, cm, kg, g, l).

Criterios de 2º: CA2.6CA2.7CA2.8
Progresión no ciclo: 1ºUnidades non convencionais (palmo, pé, paso, cullerada…); identificación de m, cm, kg, g e l; comparación directa.
→
2ºMedición con instrumentos convencionais; equivalencias entre quilo, medio e cuarto, e litro, medio e cuarto; estimación.
Onde se observa: Obradoiro de medida (receitas, altura da clase, peso de mochilas), lista de cotexo.
Chan mínimo: Mide un obxecto próximo co instrumento axeitado, nomea a unidade e compara dúas medidas dicindo cal é maior.

MAT-1C-05

O tempo: reloxo e calendario

Le a hora (en punto, medias e cuartos) en reloxos analóxicos e dixitais e usa o calendario (días, semanas, meses e estacións) para situar feitos da súa vida.

Criterios de 2º: CA2.6CA2.7
Progresión no ciclo: 1ºUnidades de tempo (ano, estación, mes, semana, día, hora); construción do calendario; relato de experiencias.
→
2ºLectura da hora en punto, medias e cuartos en reloxo analóxico e dixital; construción dun reloxo; minutos e segundos.
Onde se observa: Rutina diaria do reloxo e do calendario de aula, axenda de clase.
Chan mínimo: Le horas en punto e medias en reloxo analóxico e dixital (os cuartos, polo menos con apoio) e localiza unha data no calendario. a revisar

A lectura do reloxo é contido de 2º, non de 1º. En 1º abonda con traballar as unidades de tempo e o calendario.

MAT-1C-06

Figuras e orientación no espazo

Recoñece e nomea triángulo, cadrado, rectángulo, rombo e círculo e os seus elementos (lados e vértices) en obxectos cotiáns, e describe posicións e itinerarios con vocabulario espacial (diante, detrás, entre, preto, lonxe, á beira…).

Criterios de 2º: CA3.7CA3.8
Progresión no ciclo: 1ºTriángulo, cadrado, rectángulo e círculo (lados e vértices); liñas rectas e curvas; posicións respecto a un mesmo.
→
2ºEngádese o rombo e os ángulos; simetrías; esbozos de itinerarios; vocabulario comparativo (máis preto que, entre…).
Onde se observa: Caza de figuras polo colexio, itinerarios no patio (conectable con EF), xeoplano e tangram.
Chan mínimo: Identifica e nomea as figuras planas básicas na contorna e segue ou describe un itinerario sinxelo.

E o resto de criterios?

Trabállanse, avalíanse e cualifícanse igual na programación. Non figuran como imprescindibles porque non son requisito previo do 2º ciclo ou porque son actitudinais:

Aprendizaxe	Criterios de 2º	Por que non é imprescindible
Series, patróns e igualdades (= e ≠)	CA1.6 · CA4.5	Formativo e transversal; retómase no 2º ciclo.
Pensamento computacional (algoritmos da vida cotiá)	CA3.4 · CA4.6	Interpretación guiada; amplíase no 2º ciclo.
Datos e gráficos sinxelos; posible e imposible	CA5.2 – CA5.7	Importante, pero non condiciona o cálculo nin a resolución de problemas do ciclo seguinte.
Multiplicación como agrupación (2, 3, 4, 5 e 10)	CA1.6	En 2º só se introduce; as táboas son do 2º ciclo.
Emocións, erro e traballo en equipo	CA1.1 · CA4.1 · CA5.1 · bloque 6	Actitudinais: trabállanse en todas as sesións, pero non se formulan como chan de coñecemento.

Como usala no ciclo

Catro momentos do curso nos que a guía serve de referencia común.

Ao programar

Comprobar que cada imprescindible ten unidades didácticas e situacións de aprendizaxe en 1º e en 2º, seguindo a progresión. Axustar os mínimos de consecución de PROENS en 2º para que sexan coherentes co chan mínimo.

Na avaliación inicial

En 2º, partir do que 1º deixou traballado (columna «1º» da progresión) para detectar quen precisa apoio desde o comezo.

Durante o curso

Se un neno ou nena non avanza nun imprescindible, activar o reforzo canto antes, sen agardar ao final do ciclo (D. 155, art. 21.3). Revisalo nas reunións mensuais de ciclo.

Ao remate de 2º

Usar os imprescindibles como linguaxe común no informe final de ciclo: que quedou consolidado e que medidas se recomendan para 3º (D. 155, art. 22.4).

Proposta de redacción para a concreción curricular. «O centro establece, para cada área e ciclo, unha guía de aprendizaxes imprescindibles derivadas dos criterios de avaliación do último curso do ciclo, como referente común para a planificación, a detección temperá de dificultades e a coordinación entre ciclos. A guía orienta a práctica docente e non substitúe a valoración global e colexiada que o equipo docente realiza nas decisións de promoción.» D. 155/2022, arts. 14.1, 21.3 e 22 · Orde 26/05/2023, art. 9

Notas de elaboración

Como se pasou do primeiro documento de ámbitos (Matemáticas do 1º ciclo) a esta guía, contrastando cada punto cos contidos de 1º e 2º do decreto.

Documento inicial	Estado	Onde queda
Números ata o 999; valor posicional	Mantense	MAT-1C-01, reescrito como desempeño
Suma e resta con e sen levar	Reformúlase	MAT-1C-02: estratexia fiable, non algoritmo obrigatorio
Multiplicación como suma repetida	Baixa	Trabállase, non imprescindible (en 2º só se introduce)
Dobres e metades	Sae	Non figura como contido de cálculo en 1º nin en 2º (só «medio» e «cuarto» en medida)
Cálculo mental sinxelo	Integrado	MAT-1C-02
Reloxo: en punto, medias e cuartos	Mantense	MAT-1C-05
Moedas e billetes de euro	Integrado	MAT-1C-03, como contexto dos problemas
Medir con unidades non convencionais e iniciar m, kg, l	Mantense	MAT-1C-04
Formas planas e corpos; posicións	Mantense	MAT-1C-06 (figuras planas; os corpos trabállanse, pero non son imprescindibles)
Problemas dunha operación con apoio manipulativo; explicar como o resolveu	Mantense	MAT-1C-03; «explicar» vai en todos (criterios CA x.8 e CA x.9)
Series e patróns; programación desenchufada	Baixa	Trabállanse, non imprescindibles

Criterios citados (texto literal, 2º curso)

Código	Criterio de avaliación