1
Mariola
Saltar a un só pé polos cadros debuxados no chan, empuxando unha pedra dunha casa á seguinte sen pisar as raias.
Xiz / tiza · pedra plana
Semana 17–21 maio · CEIP Coirón Dena
Día das Letras Galegas nos patios
Unha sesión de patio compartida na que o alumnado de 5ºB, 4ºA e 2º guía aos compañeiros de Infantil e Primaria a través de 16 estacións de xogos populares galegos. Antes, unha breve presentación da proposta Xogamos na rúa.
1 A proposta
Para celebrar o Día das Letras Galegas sacamos os xogos populares da nosa terra ao patio. Combinamos dúas pezas:
- Presentación previa · O alumnado de 5ºB, 4ºA e 2º preséntalle á comunidade educativa a proposta de Xogamos na rúa e os xogos tradicionais que vamos vivir despois no patio.
- Sesión de xogos en estacións · 16 estacións de xogos populares con equipos mesturados (Infantil + 2º + 4º + 5º). O alumnado maior é quen explica e guía a actividade.
Idea pedagóxica: os xogos populares son patrimonio inmaterial galego. Recuperalos no patio o día das Letras Galegas dálles aos rapaces e rapazas un fío que une lingua, cultura e movemento.
2 Como o organizamos
- Número na man · A cada alumno/a escríbeselle un número do 1 ao 16 na man. Mesmo número = mesmo equipo.
- 16 equipos · Quedan formados de xeito automático, con alumnado mesturado de Infantil, 2º, 4º e 5º. Cada equipo arrinca nunha estación distinta.
- 16 estacións simultáneas · Distribuídas polo patio, cada unha con un xogo popular diferente e cos materiais preparados.
- Rotación por sinal · A unha consigna acústica (asubío, campá ou música) cada equipo rota á seguinte estación. Tempo orientativo: 5 minutos por xogo.
- Guías do equipo · O alumnado de 5º que está en cada equipo é o encargado de explicar as regras da estación e dinamizar o xogo cando o equipo chega a ela. Son autónomos en todo momento.
- Profesorado · Actúa como axente externo: observa, dá sinal de rotación e intervén só se é preciso (conflitos, dúbidas, seguridade).
3 Papeis
Alumnado 5º
Guías de equipo
Coñece as regras de todos os xogos. Explica a estación cando o equipo chega. Reparte quendas, anima e media en conflitos pequenos.
Alumnado 4º e 2º
Equipo participante
Xoga, escoita ás guías e axuda aos máis pequenos do equipo. Acompaña a Infantil entre estacións.
Alumnado Infantil
Equipo participante
Participa nos xogos coa axuda dos compañeiros maiores. Algunhas estacións teñen variante adaptada.
Profesorado
Axentes externos
Distribuídos polo patio. Marca a sinal de rotación, supervisa seguridade e intervén só se é necesario. Non dirixe os xogos.
4 As 16 estacións
Listado dos xogos populares galegos que ocupan as 16 estacións. Cada ficha breve serve como recordatorio para o alumnado guía.
2
Zancos
Camiñar subido a dous paus longos coas plataformas dos pés. Quen aguanta máis sen baixar gaña a quenda.
Zancos (madeira / latas)
3
Cadeiras con aros
Versión do xogo das cadeiras, pero con aros no chan. Ao parar a música, cada quen busca un aro. En cada quenda retírase un.
Aros · altofalante con música
4
Sogatira
Dous equipos tiran dunha corda nos extremos opostos para arrastrar ao outro pasando a marca central.
Corda grosa · marca central
5
Varapao
Dúas persoas (ou equipos) enfrontadas tiran dun pau no centro para levalo cara ao seu lado sen mover os pés.
Pau resistente · marca no chan
6
Circuíto polas liñas
Percorrer o patio seguindo as liñas coloreadas xa pintadas, sen saír delas. Pódese facer por relevos.
Liñas do patio
7
Tres en raia humano
Taboleiro 3×3 debuxado no chan. Dous equipos colocan unha persoa cada quenda nun cadro libre. Gaña quen aliñe tres.
Xiz · petos / camisetas de cor
8
A porca
Lanzar moedas ou chapas dende unha distancia, intentando tumbar a pedra (porca) que está no centro do círculo.
Pedra (porca) · chapas / moedas
9
Tirafungueiro
Cun aparello sinxelo feito con goma e un tubo, dispárase unha pelotiña de papel a unha diana ou caixón.
Tirafungueiros caseiros · diana
10
O pano
Dous equipos en filas opostas, numerados. Cando se di un número, ese alumno corre ao centro a coller o pano e levalo á súa fila sen ser tocado.
Pano · liñas no chan
11
Trompos
Enrolar a corda ao trompo e lanzalo ao chan para que xire o máis longo posible. Quen máis aguanta gaña.
Trompos con corda
12
A chave
Dende unha liña de lanzamento, lanzar pesas/discos contra unha peza metálica (chave) cravada no chan para tombala.
Chave metálica · pesas / discos
13
Buscalume
Catro esquinas: catro alumnos ocupan as esquinas dun cadrado e un queda no centro. As esquinas intentan cambiar entre elas sen que llelas roube o do centro.
4 marcas / aros nas esquinas
14
Pita cega
Un alumno cos ollos vendados ten que pillar e identificar a outro alumno do equipo, que se moven ao seu redor.
Pano para vendar
15
A cadea
Un alumno pilla aos outros. Cada vez que pilla a alguén, agárranse da man e seguen xuntos. Acaba cando todos están encadeados.
Só espazo amplo
16
Pase misi
Dous alumnos forman unha porta agarrándose das mans. O resto pasa por debaixo cantando "Pase misi, pase misá...". Cando remata a canción, péchanse e pillan ao que pasa.
Só espazo amplo · canción
5 Materiais a preparar
- Xiz / tiza para debuxar mariola, tres en raia e marcas
- Pedras planas para mariola
- Zancos (madeira ou latas)
- 16 aros para cadeiras con aros e esquinas
- Altofalante con música
- Corda grosa para sogatira
- Pau resistente para varapao
- Petos ou camisetas de cor para tres en raia humano
- Pedra para a porca
- Chapas ou moedas (porca)
- Tirafungueiros caseiros + pelotiñas de papel
- Pano para o pano
- Trompos con corda
- Chave metálica + pesas/discos
- Pano para vendar (pita cega)
Antes de empezar: dividir o material en 16 lotes (un por estación) e marcar no patio cunha tarxeta numerada (1–16) onde corresponde cada xogo. Así o alumnado atopa rapidamente a súa estación.
6 Cronograma orientativo
Tempos para unha sesión de aproximadamente 90 minutos. Adaptables ao recreo dispoñible.
0–10 min
Presentación da proposta Xogamos na rúa
5ºB, 4ºA e 2º expoñen aos compañeiros os xogos e a estrutura da actividade.
10–15 min
Escribir números na man e formar equipos
Cada quen busca aos do seu mesmo número. Equipos cara á súa estación inicial.
15–75 min
Rotación polas 16 estacións
~5 min por estación + 30 segundos de cambio. Aproximadamente 12 rotacións por equipo.
75–85 min
Posta en común
Que xogo gustou máis? Que aprenderon? Conclusión en gran grupo.
85–90 min
Recoller material
Cada equipo recolle a estación pola que pasou ao final.